Selecteer een pagina

HR 13 november 2026 ECLI:NL:HR:2026:1905

In deze zaak speelt een geschil tussen een onderneming en drie bouwfondsen over de uitleg van een verplichtstellingsbesluit voor bouwregelingen. Deze bouwregelingen zijn verplicht gesteld voor de bouwsector aan de hand van een verplichtstellingsbesluit. In cassatie staat de vraag centraal of de onderneming onder het verplichtstellingsbesluit valt.

Achtergrond van de zaak

Eiseres drijft een onderneming die is gespecialiseerd in brandbeveiliging en brandpreventie. Eiseres heeft ook een zustervennootschap die actief is op het gebied van bouwkundige brandpreventie. Volgens de drie bouwfondsen – waaronder het Bedrijfstakpensioenfonds – valt Eiseres onder de werkingssfeer van het verplichtstellingsbesluit en dient Eiseres haar premienota’s te voldoen. Eiseres bestrijdt de verplichte deelname aan deze bouwfondsen en stelt dat zij niet onder de werkingssfeer van het verplichtstellingsbesluit valt. Ze vordert een terugbetaling van geïnde premies.

Het hof oordeelt dat Eiseres onder de werkingssfeer van het verplichtstellingsbesluit valt en tegen dat oordeel komt Eiseres in cassatie op. In cassatie staat de uitleg van het verplichtstellingsbesluit centraal. Uitleg van een verplichtstellingsbesluit geschiedt volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad aan de hand van de cao-norm. Deze cao-norm houdt in dat aan een cao-bepaling een uitleg naar objectieve maatstaven moet worden gegeven. In dat kader zijn de bewoordingen van die bepaling, gelezen in het licht van de gehele tekst van de cao, in beginsel van doorslaggevende betekenis.

Het ondernemingsbegrip: activiteiten van zustervennootschap

Het hof stelt in het eindarrest vast dat 54,54% van de loonsom van Eiseres gerelateerd is aan bouwactiviteiten. Het hof oordeelt vervolgens dat Eiseres in overwegende mate bouwactiviteiten verricht en daarmee onder de werkingssfeer van de bouwregelingen valt.

Eiseres klaagt dat het hof ten onrechte de werkzaamheden van de zustervennootschap heeft betrokken bij de beoordeling van de vraag of Eiseres in overwegende mate bouwactiviteiten verricht. Volgens Eiseres blijkt uit het verplichtstellingsbesluit dat per onderneming moet worden beoordeeld of die onderneming als bouwbedrijf kan worden aangemerkt.

De Hoge Raad stelt vast dat het hof de werkzaamheden van de zustervennootschap heeft betrokken bij de beantwoording van de vraag of Eiseres in overwegende mate bouwactiviteiten verricht. De Hoge Raad oordeelt dat het hof het verplichtstellingsbesluit daarmee onjuist heeft uitgelegd. De Hoge Raad legt het verplichtstellingsbesluit uit aan de hand van de cao-norm (rov. 3.2.3):

“Uit de tekst van de werkingssfeerbepaling van het verplichtstellingsbesluit blijkt dat de activiteiten per onderneming moeten worden beoordeeld en niet voor de gehele groep”

Het voorkomen van “witte” en “grijze vlekken”

Enkele ondernemingen zijn uitgezonderd van verplichte deelname aan de bouwfondsen, zo blijkt uit een uitzonderingslijst in het verplichtstellingsbesluit. Deelname aan het fonds is niet verplicht voor ondernemingen waarvan het bedrijf in overwegende mate is gericht op productie in de volgende gebieden: “6. Schilderen en afwerken. (…) 8. Stukadoors-, afbouw- en terrazzo-/vloerenbedrijf. (…) 16. Isolatiebedrijf […] (…) 22. Overige werken die naar hun aard niet tot het bouwbedrijf moeten worden gerekend”. De vraag of een bedrijf in overwegende mate is gericht op iets anders dan bouw wordt beantwoord door “een vergelijking van de in elke productie verloonde bedragen”.

Uit het eerste tussenarrest blijkt dat het hof voor elk productiegebied afzonderlijk een vergelijking maakt met de verloonde bedragen. Eiseres klaagt dat het hof hiermee heeft miskend dat een onderneming ook wordt geacht niet een bouwbedrijf te zijn, indien twee of meer productiegebieden tezamen maken dat het bedrijf in overwegende mate is gericht op productie in deze uitzonderingsgebieden.

De Hoge Raad legt het verplichtstellingsbesluit uit aan de hand van de cao-norm. Allereerst overweegt de Hoge Raad dat de bewoordingen van het besluit zich niet verzetten tegen de uitleg van het hof. Vervolgens gaat de Hoge Raad nader in op de strekking van het verplichtstellingsbesluit. De strekking van het besluit is om bouwbedrijven aan te wijzen en te voorkomen dat categorieën van werknemers bestaan voor wie werkgevers geen pensioentoezeggingen hebben gedaan (zogenoemde “witte” of “grijze vlekken”).

Indien de uitzonderingsgronden tezamen gewogen zouden worden, heeft dit twee potentiële gevolgen. Ten eerste zou dit in veel gevallen ertoe kunnen leiden dat de bouwregelingen niet van toepassing zijn, aangezien het bedrijf in overwegende mate is gericht op iets anders dan bouw. Hierdoor zouden werknemers buiten de bouwregelingen vallen. Ten tweede zouden werknemers in veel gevallen ook niet onder regelingen van de sectoren uit de uitzonderingsgronden vallen. Deze regelingen zijn vaak slechts toepasbaar indien is voldaan aan een hoofdzaakcriterium, terwijl de productie onder die sector afzonderlijk gezien vaak geen hoofdzaak vormt. Werknemers zouden daarmee tussen wal en schip vallen. De Hoge Raad overweegt als volgt (rov. 3.4.5):

“Het gevolg daarvan zou zijn dat werknemers onder geen enkele bedrijfstakregeling vallen. Die omstandigheid pleit tegen een uitleg waarbij de productie in de […] gebieden gezamenlijk moet worden genomen en dat dus de per productie behaalde loonsommen bij elkaar moeten worden opgeteld. De rechtsgevolgen van die uitleg zijn immers minder aannemelijk dan de rechtsgevolgen van een uitleg in andere zin.”

Aan de hand van deze pensioenrechtelijke overweging concludeert de Hoge Raad dat de klacht faalt. Per uitzonderingsgrond moet afzonderlijk overwogen worden of sprake is van een onderneming die in overwegende mate is gericht op iets anders dan bouw.

Afdoening

De Hoge Raad vernietigt de arresten en verwijst het geding naar het gerechtshof Den Haag. Dit oordeel is in lijn met de conclusie van A-G Drijber.

Cassatieblog.nl